ขลุ่ยบ้านลาว เสน่ห์ดนตรีย่านฝั่งธนฯ

ย้อนประวัติการศึกษา ไปกับพิพิธภัณฑ์การศึกษาไทย
October 11, 2018
ห้องสมุดเพื่อการเรียนรู้ ใจกลางสวนลุมพินี
November 12, 2018

เขตธนบุรี ถือเป็นอีกหนึ่งย่านที่มีความเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์และเต็มไปด้วยศิลปวัฒนธรรมอย่างมากมาย ซึ่งครั้งนี้ทีมงานตะลุยกทม.ฯ จะพาไปทำความรู้จักชุมชนหนึ่งที่ยังคงวัฒนธรรมทางศิลปะในการทำขลุ่ย เครื่องดนตรีประเภทเครื่องเป่า ที่ให้เสียงไพเราะ มีลวดลายสวยงาม และสืบสานกันมาแบบรุ่นสู่รุ่น อยู่ที่ชุมชนบางไส้ไก่ หรือรู้จักกันอีกชื่อว่า ชุมชนบ้านลาว ตั้งอยู่ด้านหลังมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา เขตธนบุรี นี่เองค่ะ

ที่เรียกกันว่าชุมชนบ้านลาว ก็เพราะว่า ในอดีตเป็นชุมชนคนลาวจากนครเวียงจันทน์ที่ถูกกวาดต้อนและอพยพมารวมกัน ณ ที่แห่งนี้ในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ค่ะ ซึ่งชาวลาวที่อพยพนั้นรักในเสียงดนตรีเป็นอย่างมาก จึงเริ่มมีการผลิตขลุ่ยเพื่อเป็นเครื่องดนตรีขับกล่อมให้คลายเหงายามที่คิดถึงบ้านเกิดเมืองนอน แล้วก็ได้สืบทอดศิลปะการทำขลุ่ยที่มีมาแต่โบราณอย่างเหนียวแน่น เรียกได้ว่าเข้ามาในชุมชนแล้ว แทบจะทุกหลังคาเรือนนั้นประกอบอาชีพทำขลุ่ยนั่นเอง

พอได้เห็นกระบวนการทำขลุ่ยแล้ว ก็ต้องอึ้งค่ะ เพราะกว่าจะมาเป็นเครื่องดนตรีที่มีเสียงไพเราะ ต้องใช้ความพิถีพิถันอย่างมาก ตั้งแต่การเลือกไม้ ก็มีทั้งไม้สัก ไม้มะขาม ไม้ประดู่ และพญางิ้วดำ (ขอบอกว่าขลุ่ยจากพญางิ้วดำ สวยงามมาก และราคาก็แรงสุดๆ ด้วยค่ะ)
เมื่อเลือกไม้แล้วก็นำไม้มาตัดเป็นท่อนๆ นำมากลึงและเจาะไส้กลางให้กลวง จากนั้นจึงทำการเจาะรูเพื่อให้เกิดเสียง
ต่อไปก็ทำการแกะปากนกแก้ว เป็นช่องสี่เหลี่ยมผืนผ้าเล็กๆ แซะปลายขอบให้เทลาดลง และทำการใส่เสียง โดยเรียกส่วนนี้ว่า ดาก ใส่ลงไปให้พอดีกับไส้กลวงตรงกลาง โดยมีความยาวจากปากขลุ่ยด้านที่เป่าจนถึงช่องปากนกแก้ว เพื่อให้เกิดเสียงค่ะ
เมื่อเสร็จแล้วจึงทำการปรับแต่งเสียง และทำลวดลายต่างๆ ก็ถือเป็นอันเสร็จสมบูณ์ค่ะ
ปัจจุบันการทำลวดลายบนขลุ่ยนั้น เราจะไม่ได้เห็นกันแล้วนะคะ เนื่องจากการทำลวดลายนั้นเกิดจากการผสมสารตะกั่วและนำมาเทลายลงบนขลุ่ย ซึ่งสารตะกั่วเป็นอันตรายอย่างมากต่อการใช้งาน และผู้ที่สูดดม จึงยกเลิกการทำลวดลายบนขลุ่ยนี้ไป นอกจากนี้ก็ยังมีการปรับเปลี่ยนวัสดุการทำขลุ่ย จากไม้เป็นการใช้พลาสติก หรือท่อ PVC แทนค่ะ เพราะสะดวกและหาง่ายกว่า
ทางทีมงานเองมีโอกาสได้ชื่นชมขลุ่ยบ้านลาวที่มีลวดลายต่างๆ ที่สวยงาม ขอบอกเลยค่ะว่า ตื่นตาตื่นใจมากๆ สวยงามตามคำร่ำรือของขลุ่ยบ้านลาวจริงๆ แถมบางชุดเนี่ยเคยมีคนมาขอซื้อต่อด้วยราคา 6 หลักเสียด้วย แต่พี่เจ้าของก็ไม่ยอมขายให้เพราะเป็นสิ่งที่ทำได้ยากและมีคุณค่าทางจิตใจที่มีมาตั้งแต่รุ่นแรกๆ เลยค่ะ
ขลุ่ยบ้านลาว ถือเป็นเสน่ห์ทางดนตรีที่ยังมีให้เราได้ชื่นชมความงามและเป็นสถานที่แห่งเดียว ที่ยังมีการผลิตขลุ่ยในกรุงเทพมหานครค่ะ หากใครสนใจและอยากเข้าไปเยี่ยมชมการผลิต สามารถติดต่อได้ที่ ฝ่ายพัฒนาชุมชนและสวัสดิการสังคม สำนักงานเขตธบนุรี โทร. 02-890-0623 ค่ะ